Winti, verscheiden in verschijnen

Inleiding
##pidorpidor## Winti komt in vele gedaanten voor; als religie, godsdienst, geneeswijze, cultuur, levenshouding en levensfilosofie. Toch is het niet eenvoudig winti te duiden en te definiëren, juist door de grote verscheidenheid aan elementen die het in zich heeft. In dit essay zullen de belangrijkste elementen van winti worden behandeld en zal geprobeerd worden, binnen het tijdsbestek van dit essay, een positiebepaling te maken. Dit heb ik gedaan door eerst de algemene theorie over winti te bestuderen en vervolgens een aantal theorieën van wetenschappers daaraan te toetsen (etic), tevens heb ik een, beperkt, onderzoek gedaan onder beoefenaars van winti (emic).

Vraagstelling
##pidorpidor## De vraagstelling in dit essay is: Is winti een godsdienst?
##pidorpidor## De subvraag zal zijn: Is winti een religie?
##pidorpidor## Reden voor bovenstaande tweedeling is dat in veel talen, zoals in het Engels, er maar een woord is voor religie. In het Nederlands zijn de begrippen godsdienst en religie niet synoniem. In het algemeen wordt in het Nederlands het begrip religie als breder gezien dan het begrip godsdienst en ligt de nadruk meer op handelen.
##pidorpidor## In het woordenboek der Nederlandsche taal (V, ’s-Gravenhage en Leiden, 1900) staat godsdienst gedefinieerd als het “dienen, eeren van God, of:de betrekking van onderdanigheid aan God; vervolgens met verzwakking en zelfs geheel verlies der etymologische beteekenis: geloof, belijdenis, vroomheid en dikwijls al die beteekenissen samenvattende, evenals lat. religio”.
##pidorpidor## Een probleem dat steeds weer naar voren komt is dat de begrippen religie en godsdienst zowel in spreektaal als in literatuur door elkaar worden gebruikt. Ik zal in dit essay steeds trachten de begrippen gescheiden te behandelen om zo op beide vraagstellingen een antwoord te vinden. Dit onderscheid wordt niet gemaakt bij wetenschappers uit Engelstalige landen, daar er daar maar een woord voor religie is, hier zal ik “religion” dan ook consequent met “religie” vertalen.

Herkomst en voorkomen van winti
##pidorpidor## Winti is oorspronkelijk uit Afrika afkomstig, het kreeg haar vorm op de Surinaamse plantages. Winti vindt zijn oorsprong in verschillende delen van West-Afrika. Meegenomen met het slaventransport uit Ghana, Togo, Benin, Congo, Angola, Sierra Leone, Liberia, Senegal en Gambia.
##pidorpidor## Tijdens het Nederlandse koloniale bewind over Suriname werd winti streng veroordeeld en was het officieel verboden om het uit te oefenen, daardoor moest het uitoefenen van rituelen geheim blijven. De geheimzinnigheid bemoeilijkte de overdracht en uitoefening.
##pidorpidor## Op 1 juli 1863 werd de slavernij afgeschaft (in het Surinaams keti koti = de keten is verbroken), dit betekende nog niet direct dat winti vrijelijk kon worden beoefend. Ook al werd de slavernij formeel afgeschaft, de naweeën zijn nog steeds voelbaar.

De mensen van Afrikaanse afkomst zijn Creools, ofwel Afro-Surinaams. Deze Afro-Surinamers hebben in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw hun winticultuur over de oceaan meegenomen en praktiseren nu hier in Nederland winti. Er wonen ongeveer 300.000 Surinamers (2002) in Nederland, hiervan houdt een groot deel zich bezig met winti.
##pidorpidor## Bij ziekte of ongeval kloppen zij bij voorkeur aan bij de eigen traditionele genezer, de bonuman. Een aantal Afro-Surinamers Creolen houdt de winticultuur hier in Nederland ook om andere redenen zoveel mogelijk in ere. Het wegvallen van een groot deel van de vroegere sociale cohesie speelt daarbij een grote rol. Winti functioneert voor hen in Nederland als steunpilaar. De wintirituelen vinden meestal in familieverband plaats en verstevigen de band tussen de verschillende familieleden. Ook sluiten zich nog steeds veel jongeren, die in Nederland zijn geboren, aan bij de winticultuur, zij vinden daarin hun culturele identiteit.
##pidorpidor## De betekenis die winti voor een ieder afzonderlijk heeft is erg verschillend. Bijna ieder heeft wel een particuliere interpretatie van dit geloof, waarvan de talrijke regels en tradities eeuw na eeuw mondeling zijn overgeleverd; winti kent geen geschreven geschiedenis.

Wat is winti?
##pidorpidor## Winti betekent letterlijk wind. In overdrachtelijke zin betekent het snelheid, het onzichtbare, iets waar je je niet aan kunt onttrekken.
##pidorpidor## C.J. Wooding heeft in 1972 de volgende definitie ontwikkeld:
##pidorpidor## Winti is een Afro-amerikaanse godsdienst waarin centraal staat het geloof in gepersonifieerde bovennatuurlijke wezens, die van een mens bezit kunnen nemen en zijn bewustzijn uitschakelen, waarna zij verleden, heden en toekomst kunnen openbaren en ziekten van bovennatuurlijke aard kunnen veroorzaken en genezen.
##pidorpidor## Volgens Henri J.M. Stephen is winti een Afro-Surinaamse religie met een sterke sociale, culturele en spirituele grondslag, die bestaat uit een stelsel van begrippen, symbolen en geheime rituele handelingen waarbij de elementen van de natuur en de voorouders een belangrijke rol spelen om een verbinding tot stand te brengen tussen de natuurlijke en bovennatuurlijke wereld en om een harmonisch evenwicht te scheppen en te behouden tussen zichtbare en onzichtbare krachten van de natuur.

Winti heeft een sterke band met de voorouders en is sterk op de natuur georiënteerd. Alle facetten van het menselijke bestaan worden beïnvloed door de winticultuur.
##pidorpidor## Winti is ook een emotionele religie. Veel rituelen dienen om emoties op te roepen, die passen bij de levensfase en problemen waarmee zij te maken hebben.
##pidorpidor## Wintirituelen blijken een zeer basale oorsprong te hebben; de Afrikaanse voorouders vochten tegen de natuur. Moeder aarde en de elementen zijn daardoor heilig. In feite is winti een symboolwereld.

Naast het religieuze element bevat Winti ook sterke sociaal-culturele en medisch-therapeutische aspecten. Voor veel Afro-Surinamers bestaat er een hechte relatie tussen psychische problemen, hun winticultuur en genezing.

Goden en geesten
##pidorpidor## De belangrijkste macht in het Wintigeloof is Gran Gado of Anana Kedoeaman Kedoeampon, vaak Anana genoemd. Hij is de Opperschepper en staat aan de top. Gran Gado is niet gepersonifieerd en heeft daarom geen voor mensen herkenbare gedaanten of eigenschappen. Als Allerhoogste blijft hij een abstract, ongrijpbaar wezen. Winti brengt de mens via de natuur dichter bij God, want in alles van de natuur wordt God gezien.
##pidorpidor## Onder het toeziend oog van Gran Gado bewonen tal van goden de aardse natuur. Men noemt hen winti’s maar ook wel gado, jeje, fonfo of wenu. Deze bovennatuurlijke wezens hebben allen hun eigen karaktertrekken, hun deugden en ondeugden en hun specialistische kennis en macht. Onderling leven zij in hiërarchie.

De winti’s worden ingedeeld aan de hand van hun woonplaats in de natuur in 4 pantheons: de lucht met de Kromanti, de aarde met de Gronwinti, het water met de Watrawenu en het bos met de Busi-winti.
##pidorpidor## De geesten van overleden voorouders, de jorka’s spelen eveneens een belangrijke rol in het Wintigeloof. Dikwijls noemt men de geesten van voorouders die christelijk zijn gedoopt, de kabra, positief. De geesten van niet-christelijke voorouders, de profen, schrijft men vooral als men hen niet strikt gehoorzaamt, een kwaadaardige werking toe. Deze voorouders zijn, in een geestelijke vorm, altijd bij hun familieleden.

De Kra
##pidorpidor## Bij de communicatie tussen een mens en zijn bovennatuurlijke wereld speelt in de Wintireligie de kra (de ziel) een onmisbare rol. Elk mens bestaat volgens deze opvatting uit een lichaam en een zuivere, onstoffelijke ziel. Deze noemt men de kra of akra. De kra is bijzonder belangrijk, omdat alle genezingsrituelen primair via de ziel lopen. De kra bestaat uit een mannelijk en vrouwelijk gedeelte die met elkaar in evenwicht moeten zijn.
##pidorpidor## De kra heeft men ontvangen van Gran Gado. Als de ziel zwak en vuil is kan men in ernstige problemen komen. Een wintigelovige zal daarom steeds proberen de kra sterk en zuiver te houden. Dat gebeurt door regelmatige wassingen, door de ziel een sieraad te schenken of door rituele maaltijden voor de kra.
##pidorpidor## Behalve de kra bezit de mens ook twee bovennatuurlijke ouders, de djodjo. Deze djodjo kunnen zowel hogere als lagere winti’s zijn. Hun belangrijkste taak is de hen toevertrouwde mens te allen tijde te behoeden voor ziekte en tegenspoed. Bij dreigend gevaar kunnen de djodjo hun kind in de slaap komen waarschuwen, in de vorm van een droom.

De dood
##pidorpidor## In het winti-geloof is de dood een tussenfase in het bestaan. Het is een hoedanigheid voor zielen die zich tussen verschillende levens in bevinden. Het kan jaren duren voordat een ziel een ander lichaam uitkiest om zich in te manifesteren. Dit kan binnen dezelfde gemeenschap zijn, maar ook in een andere omgeving.
##pidorpidor## Er is is dus geloof in het reïncarneren van een ziel, een geest, een levenskracht in verschillende lichamen. Als er iemand overlijdt, wordt vooral de ziel van de persoon die overleden is geëerd. De dode wordt op eervolle wijze behandeld, zodat de geest goed aankomt in het dodenrijk. Met bepaalde rituelen wordt de geest van het lichaam van de overledene gescheiden. Met gezang en gebeden wordt de weg voor de geest vrijgemaakt naar de andere overledenen. De eerste acht dagen na het overlijden wordt de dode wakker gehouden door gasten die dag en nacht zingen, praten en eten. Er wordt voedsel bij de dode gelegd om de geest te verzorgen. Na zes weken worden deze rituelen door alle nabestaanden herhaald. Na een jaar is de officiële rouwperiode voorbij.
##pidorpidor## Volgens winti zijn dood en leven met elkaar verbonden. Het is streng verboden om andere mensen te doden. Op het doden van een medemens staat de eeuwige vloek (kunu), die van generatie op generatie overgaat.

Rituelen
##pidorpidor## De Winticultuur kent een groot aantal magisch-therapeutische rituelen. Middels deze rituelen treedt men in contact met de bovennatuurlijke wereld en kan men de disharmonie met de goden en vooroudergeesten ten goede keren.
##pidorpidor## De kisi (inbezitname) van een men door een god of geest speelt in een aantal van deze rituelen een belangrijke rol. Tijdens deze trance manifesteert de god of geest zich via het lichaam van de asi (uitverkorene). Deze asi maakt de lichaamsbewegingen en spreekt de taal, die karakteristiek zijn voor het betreffende bovennatuurlijke wezen.

Een centrale figuur in de wintireligie is de bonuman. Bij veel rituelen is zijn bemiddeling onmisbaar. De bonuman werkt als intermediair tussen de mensen en de bovennatuurlijke wezens. Zijn kracht ontleent hij aan een of meer winti’s voor wie hij medium is. Ook een vrouw kan deze functie uitoefenen, zij heet bonuvrouw of obiavrouw. Een aspirant-bonuman, die eenmaal weet dat een of meerdere winti’s voor hem kunnen werken, gaat bij voorkeur in de leer bij een oudere, ervaren collega. Zo’n leerperiode kan vele jaren duren. In die tijd vergaart hij kennis over de vele regels en technieken die aan de verschillende rituelen ter behandeling van wintiziekten verbonden zijn. Tevens leert hij de betekenis van geneeskrachtige kruiden. De aankomend bonuman ontvangt deze kennis niet alleen van zijn leermeester, maar ook van de winti’s voor wie hij medium is.
##pidorpidor## Binnen deze functie bestaan enkele specialisaties: de lukuman is gespecialiseerd in het stellen van een diagnose, de zogenaamde luku, waarbij hij de oorzaak van de Wintiziekte bepaalt. Een dresiman is gespecialiseerd in genezende rituelen. Een obiaman heeft een grote kennis van de obia (de magische kracht) van de kruiden uit het oerwoud. Al deze specialisten noemt men bonuman. In Suriname is het werk van een lukuman en een dresiman vaak gescheiden, in Nederland combineert een bonuman vaak beide functies.
##pidorpidor## Een geheel ander soort religieus specialist is de wisiman die zich met zwarte magie bezighoudt. Hij gebruikt een winti of een vooroudergeest om een slachtoffer te kwellen, ziek te maken of te doden.
##pidorpidor## Bij de sreka (de inwijding) legt de bonuman een aantal geloftes af; zo belooft hij zijn winti’s alleen ten goede aan te wenden, geen wisi (zwarte magie) te bedrijven en het vertrouwen van zijn klanten op geen enkele manier te misbruiken.

De rituele wassing: Een wassi (wassing) is het meest voorkomende ritueel. Dit kan een wintigelovige ook thuis zonder bonuman doen, alleen of in familieverband. Dit wordt voornamelijk gedaan om de kra te zuiveren en zo weer sterk te maken. Middels de wassi scheidt men de goede en kwade elementen van de goden en vooroudergeesten van elkaar. Men gebruikt hierbij een prapi (rituele waskom), deze vult men met magische kruiden, heilige oliën en ingrediënten van een geheime samenstelling. Ook worden wel bepaalde bloemen, zwart bier en pemba dotti (heilige, witte aarde) gebruikt. Als de verkeerde kruiden of een verkeerde samenstelling wordt gebruikt dan kan de wassi zelfs een averechtse werking hebben.
##pidorpidor## De tafra ( rituele maaltijd: Deze kan men houden voor de ziel, de winti’s of de jorka’s. Dit wordt bij voorkeur gedaan onder begeleiding van een bonuman. Het dient om de ziel te sterken en zo steviger in het leven te staan. Er hoeft nog geen disharmonie te zijn, dit ritueel wordt vaak preventief uitgevoerd. Een tafra voor winti’s of jorka’s heeft vaak een verzoening tot doel met de goden of vooroudergeesten met wie men op gespannen voet is komen te staan. De Wintigelovige moet de handelingen, op aanwijzing van de bonuman, zelf verrichten. Hij koopt de ingrediënten en enkele dranken; iedere winti en jorka heeft een eigen lievelingsgerecht en favoriete drank. Familieleden kunnen helpen bij de bereiding. Bij de tafra zelf zit de hoofdpersoon eerst alleen aan tafel en eet en drinkt overal iets van namens de goden of geesten. Daarna schuiven ook de helpers en andere genodigden aan. De resten van de maaltijd begraaft men als paiman (betaaloffer) voor de winti’s of jorka’s.
##pidorpidor## De wintiprey: Dit is een uitgebreid dansritueel met een vaak feestelijk karakter. Het dient meestal als afsluiting van een behandeling door een bonuman. Er worden zoveel mogelijk verwanten bij uitgenodigd en ook buitenstaanders zijn welkom. Het is het ritueel bij uitstek waarbij de hoofdpersoon in trance komt. Tijdens deze trance controleert men of de god of geest tevreden is over de eerder gehouden rituelen. Ook genodigden kunnen door een winti of jorka bezeten raken. Iedere god en geest heeft zijn of haar eigen ritme op de drums. De drummer bepaalt daarom op aanwijzing van de bonuman op welk moment een bepaalde winti of jorka wordt opgeroepen.
##pidorpidor## Sieraden:Kunnen bij elk ritueel een belangrijke plaats innemen. Men schaft ze aan ten gunste van de kra en/of op verzoek van een of meerdere winti’s. Voor een ritueel begint zuivert men de sieraden op aanwijzing van de bonuman, Het sieraad is van goud of zilver en heeft eventueel een steen in de kleur van de betreffende godheid.

Henri J.M. Stephen
##pidorpidor## Volgens Henri J.M. Stephen is winti geen groepering of kerkachtig genootschap, omdat we hier niet met een organisatorisch en afgerond geheel van doen hebben. Ook is het volgens hem geen stroming, omdat het niet gaat om een min of meer overkoepelende beweging en is het te weinig algemeen. Het is volgens hem een fragment van een Afrikaanse religie; we komen in winti fragmenten tegen die hun oorsprong hebben in Afrikaanse religies. In Suriname heeft winti lange tijd als spirituele geneeswijze gefunctioneerd. In Nederland heeft winti een nieuwe ontwikkeling ondergaan, die leidt naar een verdere uitbouw. Sommige aanhangers zijn van mening dat winti verder gaat dan het aspect van genezen. Het is dan tegelijkertijd een levensfilosofie, die zich uitstekend laat combineren met het christendom. Het symboliseert dan het verbond van de mens met de natuur.
##pidorpidor## Henri J.M. Stephen streeft er zelf naar om winti als een complete religie te beschouwen. De sterk orale overdracht van winti heeft altijd wel al voor een sterk persoonlijke uitleg van winti gezorgd. Het gevolg hiervan is dat er straks verschillende vormen van winti kunnen ontstaan. Stephen noemt het een religieuze cultuur die door de trek naar Suriname en daarna naar Nederland veranderd is en zich tegelijkertijd heeft verdiept.

Wel is er volgens Henri J.M. Stephen een verschil tussen wintireligie en winticultuur. De winticultuur is een totaliteit, een levenshouding die in de Afro-Surinaamse mens verankerd is. De wintireligie omvat vooral het geloof in geesten en de regelgeving die daarvan uitgaat.
##pidorpidor## Het religieuze aspect: De wintireligie erkent een oppergod (Anana), die alles geschapen heeft. Een ander belangrijk religieus kenmerk is de verering van de voorouders. Hoewel voor vele Surinamers het christendom een centrale plaats inneemt en zij in één God geloven, geloven zij daarnaast vaak dat alle elementen hun eigen god hebben. Dit zijn de natuurgeesten. Op algemene christelijke feestdagen vinden er dan ook geen rituelen plaats. Religie betekent ook verering, bijvoorbeeld van de voorouders. Verwaarlozing daarvan veroorzaakt tal van problemen. Er is weinig tot geen overleg tussen de beoefenaren van winti en er bestaat zeker geen “wintisynode” die de leerstellingen vastlegt en de eenduidigheid garandeert. Kernbegrip lijkt te zijn “leven en laten leven”. Binnen de wintitraditie is iedereen vrij zijn eigen emotie vorm te geven. Zo kan het gebeuren dat er grote verschillen bestaan.
##pidorpidor## De basisrituelen staan wel vast, ook van bepaalde exegese kan niet worden afgeweken.
##pidorpidor## Aan veel dingen in het dagelijkse leven wordt een religieuze waarde toegekend; het aanbreken van de dag, de maaltijden, het betrekken van een nieuw huis, een bevalling, een verjaardag.

Ninian Smart
##pidorpidor## Heeft de term methodologisch agnosticisme ingevoerd; een onderzoeksmethode tussen reductionisme en religionisme in. Smart vindt dat je als onderzoeker het waarheidsgehalte van een religie niet kunt bekritiseren, er is geen ware of onware religie.
##pidorpidor## Smart onderzoekt 7 dimensies van wereldbeschouwingen, dit zouden dan religies zijn. Smart heeft het in zijn boek The World’s Religions alleen over religions, dit omdat er in het engels maar één woord voor religie is. In de Nederlandse vertaling van bovenstaand boek wordt dit vertaald met godsdienst. In het Nederlands zijn de woorden religie en godsdienst niet synoniem, maar daar zij wel min of meer inwisselbaar zijn zal ik mij houden aan de term religie met betrekking tot de dimensies van Smart.
##pidorpidor## Smart onderzoekt de verschillende aspecten of dimensies van religies om structuren te onderscheiden in de grote verscheidenheid aan religies op de wereld.

Met betrekking tot winti kom ik dan tot de volgende invulling van de 7 dimensies:
##pidorpidor## Praktische rituele dimensie:
##pidorpidor## Winti kent een groot aantal rituelen, o.a. de rituele maaltijd, de rituele wassing en de wintiprey. Alle genezingsrituelen lopen primair via de ziel.
##pidorpidor## Emotionele of ondervindingsdimensie:
##pidorpidor## Binnen winti worden veel emoties opgewekt en kent men veel religieuze ervaringen. Het in trance raken van een bonuman en tijdens een wintiprey ook van andere aanwezigen, de verbinding die men dan ondervindt van geesten en voorouders, het begiftigd worden met krachten om te genezen.
##pidorpidor## Verhalende of mythische dimensie:
##pidorpidor## Deze dimensie is binnen winti alleen mondeling aanwezig. Alle kennis en verhalen worden mondeling overgedragen en worden nauwgezet ingepast in het ritueel.
##pidorpidor## Ritueel en verhaal zijn nauw met elkaar verbonden.
##pidorpidor## De doctrinaire dimensie:
##pidorpidor## Winti kent vele leerstellingen, deze zijn met name geconcentreerd rond de dood, leven na de dood en omgang met geesten en voorouders. De leerstellingen worden mondeling overgeleverd.
##pidorpidor## De morele dimensie:
##pidorpidor## Al kent winti geen boek waarin de normen verwoord worden, mondeling worden vele gedragsregels en normen en waarden overgeleverd. Foutief gedrag kan de ziel vervuilen en dit kan ernstige gevolgen hebben.
##pidorpidor## De sociale of institutionele dimensie:
##pidorpidor## Er zijn duidelijke sociale implicaties. Deze vormen bijv. de achtergrond van de familieband. Niet voor niets noemt men bepaalde winti-zaken dan ook Famiri-man-sani, of familiezaken.
##pidorpidor## Winti heeft wel gestalte gekregen in een groep mensen, de Afro-Surinamers, maar instituties als een kerk waren er tot voor kort niet. Tegenwoordig organiseren Stadscreolen in Suriname christelijke tradities met eigen invullingen uit de wintireligie, hierdoor zijn er loges ontstaan, zoals de Forresters en de Vrijmetselaars. Dit zijn een soort sociale organisaties, apart voor mannen en voor vrouwen, waarvan de leden onderling sterk verbonden zijn. Deze loges hebben vaak ook een eigen aflegvereniging.
##pidorpidor## De materiele dimensie:
##pidorpidor## De belangrijkste rituelen zijn magische rituelen, welke op enkele attributen na niet zichtbaar zijn. De natuurlijke omgeving heeft wel speciale betekenis, maar dit vooral door de daar levende geesten. Er zijn nauwelijks materiele uitdrukkingen van winti.

Uit bovenstaande invulling van de dimensies blijkt dat winti in de termen beschreven kan worden die Ninian Smart geeft voor een religie. Het zevendimensionale model is goed toepasbaar op winti.

Clifford Geertz
##pidorpidor## Clifford Geertz definieert religie als volgt:
##pidorpidor## Religie is een systeem van symbolen dat fungeert om krachtige, doordingende en bestendige stemmingen en motivaties bij mensen tot stand te brengen door concepten voor een algemene zijnsorde te formuleren en deze concepten met zulke feitelijkheden te omkleden dat de stemmingen en motivaties realistisch lijken.
##pidorpidor## Hierbij verstaat C. Geerts onder symbolen: dat wat een middel is om een begrip te duiden, het begrip is de betekenis van het symbool. Tevens ziet hij religie als cultuurproduct; als cultureel systeem. Hij is gericht op dat wat een gelovige voor waar houdt en daarmee op de effectiviteit van beelden en overtuigingen en niet op hun waarheid. Het typisch religieuze is dat in de symbolen de beleving en aansporing verweven zijn met een visie op het bestaan. Religie stemt het menselijk handelen af op hoe ze zich de kosmische orde voorstellen.

Als we naar de definitie van C. Geertz kijken dan zou winti zeker als religie kunnen gezien worden. Winti verklaart het bestaan van bovennatuurlijke ondervindingen door begrippen te geven voor symbolen. Geesten van voorouders, natuurgeesten en de ziel worden allen gezien als concrete begrippen. In de symbolen van winti wordt de visie die wintibeoefenaars op het bestaan hebben met elkaar verweven. Door middel van de wintirituelen wordt het menselijk handelen afgestemd op hoe men zich de kosmische orde voorstelt; Gran Gado is als Allerhoogste abstract en ongrijpbaar, daarom zijn de rituelen gericht op de intermediairs in de natuur (de diverse winti’s, de voorouders, de djodjo), via hen komt men dichter bij de Allerhoogste.

Forum Waterkant
##pidorpidor## Binnen de godsdienstwetenschap wordt gebruik gemaakt van de termen emic en etic.
##pidorpidor## De etic benadering zijn verslagen, beschrijvingen en analyses uitgedrukt in termen die worden gezien als betekenisvol en toepasselijk door de gemeenschap van wetenschappelijke waarnemers. Kenmerkend voor deze benadering is de mogelijkheid tot controle en falsificatie door een forum van wetenschappers van willekeurig welke overtuiging dan ook.
##pidorpidor## De emic benadering houdt een beschrijving van het wereldbeeld, het gedrag, de voorstellingen, inclusief eventueel de theologie van een bepaalde religieuze gemeenschap in, met gebruikmaking van de concepten van die gemeenschap zelf en aanknopend bij datgene wat deze gemeenschap zelf relevant en toepasselijk acht.

Daar ik de vraag of winti een religie/ godsdienst is vooral heb benaderd vanuit een etic perspectief, leek het mij zinvol dit ook te bekijken vanuit een emic perspectief.
##pidorpidor## Hiertoe heb ik op het “Waterkant” forum de vraag gesteld wat mensen die winti beoefenen zelf vinden; “is winti een religie danwel godsdienst”?
##pidorpidor## Waterkant.net is een Surinaamse website met nieuws, achtergronden en informatie voor en door Afro-Surinaamse bevolkingsgroepen in Suriname en Nederland.

Ontvangen reacties op het Waterkant forum:
##pidorpidor## Ik ben naar verschillende winti plei`s geweest en heb mogen ervaren dat de dansers in trance raken en daarbij allerlei fratsen uithalen die een normaal mens niet na kan doen.
##pidorpidor##
##pidorpidor## Ik weet dat mensen winti als geloof belijden. Er zijn ook mensen in Suriname die naast een geloof als EBG-Katholiek ook nog daarnaast aan winti doen. Dat strookt volgen velen niet met een geloof die 1 God propageert.
##pidorpidor##
##pidorpidor## Er zijn ook mensen die enkel aan winti doen, dan kan dat als geloof genoemd worden voor de mensen die geen andere geloof maar enkel winti aanhangen.
##pidorpidor##
##pidorpidor## Meer erover zullen de deskundigen hier op het net jou wel kunnen mededelen.(Als die er zijn,de meeste hebben maar halve of geen kennis)
##pidorpidor##
##pidorpidor## winti is voor mij een godsdienst ,net als het christelijk geloof, jammer dat er vaak misbruik van wordt gemaakt. het is gebaseerd op vertrouwen en geloof. de kracht van onze voorouders, die om ons heen fungeren als steun en toe verlaat in het leven. van uit de kerk wordt het gezien als afgoderij ,maar in welke kerk heb je geen afbeeldingen van heiligen, mensen die voor ons geleefd hebben,daarom zijn onze voorouders heilig ik bid tot hen en vraag om steun als ik het nodig heb .Zoals je misschien weet is winti gebaseerd op voorouders verering .Zonder contact met de vooroudergeest heb je geen winti. Beste erika zoals je uit boeken gemerkt heb krijg je nooit alles te weten en wat is eigenlijk alles, het geloof is oneindig en het vertrouwen is beperkt ,het probleem is iedere natuurgenezer heeft geleerd een probleem op zijn eigen manier op te lossen er zijn enkele belangrijke basis gebruiken en al doende krijg je de info hoe je het probleem oplost. Door deze verscheidenheid aan mogelijkheden maakt winti zo complex. Het is voor mij een godsdienst. Ik weet wat ik weet. Fa mi leri a go na so a go en niet anders

In tegenstelling tot andere onderwerpen op het forum is er helaas maar een gering aantal reacties op mijn vraag gekomen.
##pidorpidor## Naast het bericht op het forum heb ik aan enkele mensen binnen de Afro-Surinaamse gemeenchap in Almere gevraagd of zij winti een religie/godsdienst vinden.
##pidorpidor## Ook hier werd aangegeven dat het een godsdienst is, maar de mensen die ik gevraagd heb konden er, naar eigen zeggen, niets over vertellen, daar zij er zelf niet aan deden.

Conclusie
##pidorpidor## Vanzelfsprekend had ik nog vele interviews met mensen over dit onderwerp kunnen houden en nog diverse theorieën erbij kunnen betrekken, helaas is de omvang van dit essay daar te beperkt voor. Om echt tot een verantwoorde conclusie te kunnen komen is meer en uitgebreider onderzoek nodig, mogelijk zelfs door eerst zelf onderzoek te doen naar de vragen wat nu een religie, wat een godsdienst en wat godsdienstwetenschap is.
##pidorpidor## Ook winti verdient een nader en uitgebreider onderzoek dan ik hier heb kunnen beschrijven.
##pidorpidor## Ik hoop mij in de toekomst hier nog eens verder aan te kunnen wijden.

Uit de emic benadering kan ik, gezien het beperkte aantal reacties, geen concrete conclusies halen. Er wordt wel gesproken over winti als zijnde een godsdienst, maar niet onderzocht is of de deelnemers kennis hadden van het feit dat er een verschil is tussen religie en godsdienst.
##pidorpidor## Ook zou het interessant zijn eens te kijken naar de oorzaken van de geringe bereidheid over winti te willen praten. Hier zijn al enige opmerkingen over gemaakt door auteurs als Vincent Roef, deze schrijven dit voornamelijk toe aan de negatieve kijk op winti die de Evangelische Broeder Gemeente (EBG) in het verleden had. Ik heb het vermoeden dat er nog veel meer zaken aan ten grondslag liggen, het zou interessant zijn dit later verder te onderzoeken.

Zoals Henri Stephen aangeeft is winti nog steeds in ontwikkeling en verdiept het zich. Het is wel de vraag of, door het gebrek aan eenheid en geschriften, de ontwikkeling de verscheidenheid niet nog zal vergroten. Een andere mogelijkheid is dat het in zowel Suriname als in Nederland op een andere wijze ontwikkelt, als dit per land een eenheid vormt kunnen we in de toekomst met twee takken te maken krijgen.
##pidorpidor## De graad van organisatie is wel iets wat mijns inziens de verdeeldheid binnen winti vergroot. De bonumannen werken allen voor zich, terwijl zij juist voor meer eenheid zouden kunnen zorgen. De rituelen blijken wel redelijk congruent te zijn, zowel in Suriname als in Nederland, wat dan weer opmerkelijk genoemd kan worden.
##pidorpidor## Volgens H. Stephen is winti een fragment van een Afrikaanse religie. Hier kan ik mij wel in vinden daar bijvoorbeeld de veraf staande Oppergod, die via diverse intermediairs wordt benaderd, een zeer herkenbaar element is uit verschillende Afrikaanse religies.

Een zeer belangrijk aspect van winti is het culturele aspect. In een tijd dat het voor veel mensen moeilijk is een eigen identiteit te behouden, geeft winti aan Afro-Surinaamse bevolkingsgroepen een stevige identiteit en houvast.

Als we kijken naar de theorieën van Ninian Smart en Clifford Geertz zouden we tot de conclusie kunnen komen dat winti een religie is.
##pidorpidor## Kijkende naar de taalkundige definities van de begrippen religie en godsdienst, dan zou winti zeker een religie zijn. Puur taalkundig bekeken zou het ook een godsdienst zijn.
##pidorpidor## Gezien het geringe bewijs zou ik voorzichtig willen zijn in mijn conclusie en moet ik concluderen dat winti zeker een levenshouding en –filosofie is. Misschien kunnen we nog wel spreken van een religie, maar ik zou tot er nader bewijs daarvoor verkregen is, nog niet van een godsdienst willen spreken.

Bronnen
##pidorpidor## Henri J.M. Stephen, Winti, levenshouding en religie, Serie Wegwijs, Uitgeverij Kok, Kampen 2002.

Vincent Roef, Gran Gado, over de Winticultuur in Nederland en Suriname, Ministerie van WVC, afdeling Antillianen & Surinamers/ IKON-RKK Hilversum 1988.

Ninian Smart, The World’s Religions, Cambridge University Press, Cambridge 2003.
##pidorpidor## Ninian Smart, Godsdiensten van de wereld, Uitgeverij Kok, Kampen 2003.

G.A. Wiegers, Afscheid van het methodologisch agnosticisme, Uit het Tijdschrift voor Theologie, 2005, pagina 153-167.

G.A. Wiegers en Herman Beck, Religie in de krant; een eerste kennismaking met de godsdienstwetenschap, Valkhof Pers, 2005.